Virgo A, Başak takımyıldızındaki güçlü bir radyo dalgası kaynağıdır. Bu dalgalar, Messier 87 ya da M87 olarak da bilinen dev bir eliptik gökadadan gelir; gökada Dünya’dan yaklaşık 55 milyon ışık yılı uzaklıktadır. Bir ışık yılı, ışığın bir yılda kat ettiği uzaklıktır ve yaklaşık 9,46 trilyon kilometredir. Gökadanın parlak ana gövdesi yaklaşık 130.000 ışık yılı genişliğindedir; yıldızlardan oluşan sönük dış hâlesi ise ana gövdenin yaklaşık sekiz katı genişliğindedir.

Boyut

Eliptik gökada, az gaz ve toz içeren, yuvarlak ya da oval biçimli, yapısı çok az belirgin bir yıldız topluluğudur. M87’nin diski ve keskin bir kenarı yoktur. Parıltısı dışa doğru yavaş yavaş sönükleşir; bu yüzden büyüklüğü, ne kadar sönük bir parıltının hesaba katıldığına bağlıdır.

Gökbilimciler bir gökadayı çoğu zaman belirli bir sönüklük düzeyine kadar ölçer. Bu düzeyde Parlak Gökadaların Üçüncü Referans Kataloğu (Third Reference Catalogue of Bright Galaxies), M87’ye yaklaşık 8,3 yay dakikası genişlik verir; bu, dolunayın genişliğinin yaklaşık dörtte biridir. Bir yay dakikası, derecenin altmışta biridir.

M87’nin 55 milyon ışık yılı uzaklığında 8,3 yay dakikalık genişlik, yaklaşık 130.000 ışık yılına karşılık gelir. Kataloglar kenarın tam olarak nerede olduğu konusunda birbirinden farklı sonuçlar verir; bunlardan biri olan HyperLeda, yaklaşık yüzde 10 daha büyük bir genişlik verir.

2009’da yapılan bir çalışma, M87’nin en sönük yıldızlarının izini gezegenimsi bulutsular yardımıyla sürdü. Gezegenimsi bulutsular, ölmekte olan yıldızların dışarı attığı parlak gazdır. Çalışma, gökadanın yıldızlardan oluşan hâlesinin merkezden yaklaşık yarım milyon ışık yılı uzakta bittiğini buldu. Hâle de hesaba katıldığında M87 kabaca bir milyon ışık yılı genişliğindedir.

Boyut karşılaştırmaları

• M87’nin parlak ana gövdesi, Samanyolu’nun diskinin yaklaşık 1,3 katı genişliğindedir; Samanyolu’nun diski yaklaşık 100.000 ışık yılı genişliğindedir.
• Aynı sönüklük düzeyine kadar ölçüldüğünde bu gökada, bu sitedeki bir sonraki daha büyük nesnelerden biri olan Andromeda Gökadası’nın parlak diskiyle yaklaşık aynı genişliktedir; Fırıldak Gökadası’nın genişliğinin ise yaklaşık dörtte üçü kadardır.
• M87’nin parlak ana gövdesi, 24 santimetre genişliğindeki bir basketbol topu büyüklüğüne küçültülse, Samanyolu’nun diski yaklaşık 18 santimetre genişliğinde olurdu.
• Bu ölçekte M87’nin sönük dış hâlesi yaklaşık 2 metre genişliğinde olurdu.

Merkezdeki kara delik

10 Nisan 2019’da Olay Ufku Teleskobu (Event Horizon Telescope) ekibi, bir kara deliğin ilk görüntüsünü yayımladı: M87’nin merkezindeki kara delik. Ekip, dünyanın dört bir yanındaki sekiz radyo teleskobunu, Dünya kadar geniş tek bir sanal teleskopta birleştirdi. Görüntüde koyu bir merkezin çevresinde parlak bir halka görünür; koyu merkez, kara deliğin gölgesidir.

Kara deliğin kütlesi yaklaşık 6,5 milyar Güneş’e eşittir; bu, Samanyolu’nun merkezindeki kara deliğin kütlesinin yaklaşık 1.600 katıdır. Kara delik, gökadanın merkezinden ışık hızına yakın bir hızla dışarı akan bir parçacık jetine güç verir. Virgo A’nın radyo parıltısının büyük bölümü, jetin dışarı ittiği hızlı hareket eden gaz bulutlarından gelir.

Yıldızlar ve yıldız kümeleri

M87’de birkaç trilyon yıldız ve yaklaşık 15.000 küresel küme vardır; küresel kümeler, en yaşlı yıldızlardan bazılarının oluşturduğu sıkı topluluklardır. Karşılaştırma için: Samanyolu’nda birkaç yüz milyar yıldız ve yaklaşık 150 küresel küme bulunur. M87, kümelerinden bazılarını yakındaki daha küçük gökadalardan çekip alarak toplamış olabilir.

M87, yaklaşık 2.000 gökadadan oluşan bir topluluk olan Başak Kümesi’nin en büyük gökadasıdır. Gökbilimci Charles Messier, M87’yi 1781’de keşfetti.

Kaynaklar

• M87: A Nearby Galaxy Metropolis. NASA Chandra X-ray Center, 2008.
• Astronomers Capture First Image of a Black Hole. European Southern Observatory, 2019.
• Messier 87. NASA Hubble Space Telescope, Hubble's Messier Catalog.
• Galaxy Types. NASA Science.
• Third Reference Catalogue of Bright Galaxies (RC3). de Vaucouleurs et al., Springer, 1991, via CDS VizieR.
• HYPERLEDA. I. Identification and designation of galaxies. Paturel et al., Astronomy & Astrophysics, 2003, via CDS VizieR.
• The edge of the M87 halo and the kinematics of the diffuse light in the Virgo cluster core. Doherty et al., Astronomy & Astrophysics, 2009.
• Caldwell 63. NASA Hubble Space Telescope, Hubble's Caldwell Catalog.
• Guide to our galaxy. European Space Agency.
• Our Milky Way Galaxy: How Big is Space?. NASA, 2019.
• The Carnegie-Chicago Hubble Program. VII. The Distance to M101 via the Optical Tip of the Red Giant Branch Method. Beaton et al., The Astrophysical Journal, 2019.
• A Sub-2% Distance to M31 from Photometrically Homogeneous Near-infrared Cepheid Period-Luminosity Relations Measured with the Hubble Space Telescope. Li et al., The Astrophysical Journal, 2021.
• Moon Fact Sheet. NASA, 2024.
• Measuring the Universe. International Astronomical Union.
• Official Basketball Rules 2026: Basketball Equipment. FIBA, 2026.