Yaratılış Sütunları, yeni yıldızların oluştuğu ve Dünya’dan yaklaşık 6.500 ışık yılı uzaklıkta bulunan bir bulut olan Kartal Bulutsusu’ndaki, soğuk gaz ve tozdan oluşmuş üç yüksek sütundur. Bir ışık yılı, ışığın bir yılda kat ettiği uzaklıktır ve yaklaşık 9,46 trilyon kilometredir. Sütunlar için verilen büyüklük, en uzun sütunun tepeden dibe yaklaşık 4 ışık yılı, yani 38 trilyon kilometre olan uzunluğudur.

Boyut

En uzun sütun, Hubble Uzay Teleskobu’nun çektiği ünlü fotoğraflarda soldaki sütundur. Avrupa Güney Gözlemevi (ESO) gökbilimcileri, onu tepeden dibe tek bir nesne sayarak yaklaşık 4 ışık yılı uzunluğunda olduğunu tahmin ediyor. Bu, sağdaki sütunun yüksekliğinin yaklaşık iki katıdır. NASA ise sütunların soluk tabanlarını da içeren daha geniş bir Hubble görüntüsünü anlatırken yaklaşık 5 ışık yılı veriyor.

Bu uzunluklar birer tahmindir. Sütunlar daha büyük bir gaz ve toz bulutundan yükselir. Tabanları soluktur ve izlenmesi zordur. Uzunlukları ayrıca uzaklıklarına bağlıdır. NASA ve Avrupa Uzay Ajansı uzaklığı 6.500 ışık yılı, ESO ise yaklaşık 7.000 ışık yılı olarak veriyor.

Sütunların hepsi aynı yöne de bakmaz. ESO’nun Şili’deki Çok Büyük Teleskobu (VLT) ile yapılan gözlemler, soldaki sütunun ucunun Dünya’ya baktığını gösterdi. Ayrıca bu sütunun, diğerlerinin aksine, kendisini aydınlatan parlak yıldızlar kümesinin arkasında durduğunu da gösterdi.

Boyut karşılaştırmaları

• En uzun sütun yaklaşık 1,2 parsek uzunluğundadır. Parsek, yaklaşık 3,26 ışık yılına eşit bir uzaklık birimidir.
• Neredeyse Güneş’ten Proxima Centauri’ye uzaklığın (yaklaşık 4,2 ışık yılı) kadar uzundur.
• En uzun sütun, Everest Dağı’nın yüksekliğine (8.849 metre) küçültülse, Neptün’ün yörüngesi yaklaşık 2,1 metre genişliğinde bir daire olurdu. Dünya’nın yörüngesi yaklaşık 7 santimetre genişliğinde olurdu, Güneş de bir milimetrenin üçte biri genişliğinde bir benek olurdu.
• Sütunlar birlikte Güneş’in yaklaşık 200 katı kadar madde içerir.

Sütunlar nasıl oluştu

Bunlar gibi sütunlar, yıldızların doğduğu dev gaz ve toz bulutlarında oluşur. Yeni oluşmuş, çok sıcak yıldızlar yoğun morötesi ışık ve hızlı parçacık rüzgârları yayar. Bunlar, çevrelerindeki daha seyrek gazı savurup uzaklaştırır. Kartal Bulutsusu’nda bu yıldızlar, sütunların üstünde yer alan NGC 6611 adlı bir kümeye aittir.

Daha yoğun gaz ve toz cepleri bu aşınmaya daha uzun süre direnir. Her cep arkasındaki maddeyi gölgeler ve parlak yıldızlardan uzağı gösteren uzun, karanlık bir sütun bırakır. Sütunların içinde de yeni yıldızlar oluşuyor. James Webb Uzay Teleskobu’nun görüntüleri, yaşlarının yalnızca birkaç yüz bin yıl olduğu tahmin edilen genç yıldızları gösteriyor.

Yıkım sütunları

Sütunlara şekil veren yıldız ışığı, aynı zamanda onları yok ediyor. Hubble’ın görüntülerinde kenarlarını mavimsi bir pus çevreler. Bu, yakındaki yıldızlar tarafından ısıtılmış ve uzaya buharlaşan gazdır.

ESO’nun ölçümleri, sütunların her milyon yılda Güneş’in kütlesinin yaklaşık 70 katı kadar kütle kaybettiğini gösteriyor. Bu hızla, şu anda taşıdıkları madde yalnızca yaklaşık üç milyon yıl daha dayanırdı. Hubble sütunları ilk olarak 1995’te, ardından 2014’te fotoğrafladı. Webb de onları 2022’de fotoğrafladı.

Kaynaklar

• The Pillars of Creation Revealed in 3D. European Southern Observatory, 2015.
• The Pillars of Creation revisited with MUSE: gas kinematics and high-mass stellar feedback traced by optical spectroscopy. McLeod et al., Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 2015.
• Hubble Goes High Def to Revisit the Iconic 'Pillars of Creation'. NASA, 2015.
• Revisiting an icon. ESA/Hubble, 2015.
• NASA's Webb Takes Star-Filled Portrait of Pillars of Creation. NASA, 2022.
• Measuring the Universe. International Astronomical Union.
• Proxima's orbit around Alpha Centauri. Kervella et al., Astronomy & Astrophysics, 2017.
• 8,848.86 metres. That's the height of Mt Everest now. The Kathmandu Post, 2020.
• Neptune Fact Sheet. NASA, 2024.
• Sun Fact Sheet. NASA, 2024.