Mimivirüs, tek hücreli canlılar olan amipleri enfekte eden dev bir virüstür. Parçacığı saran saç benzeri lif tabakası da dahil edildiğinde, bir Mimivirüs parçacığının çapı yaklaşık 750 nanometredir (0,75 mikrometre). Bir nanometre bir metrenin milyarda biri, bir mikrometre ise bin nanometredir. Mimivirüs, sıradan bir ışık mikroskobuyla görülebilecek kadar büyüktür; çoğu virüs ise bu kadar büyük değildir.

Boyut

Bir Mimivirüs parçacığının iki ana katmanı vardır. Parçacığın iç kabuğu olan kapsidin 20 yüzü vardır; biraz düzensiz bir 20 yüzlü zara benzer ve çapı yaklaşık 500 nanometredir. Her biri yaklaşık 125 nanometre uzunluğundaki liflerden oluşan yoğun bir katman kapsidi kaplar. Lifler, parçacığın tamamının çapını yaklaşık 750 nanometreye çıkarır.

Bu boyutlar, parçacıkların hızla dondurulup elektron mikroskobuyla fotoğraflandığı kriyo-elektron mikroskopisinden gelir. Mimivirüs’ün akrabaları da aynı yapıya sahiptir: çapı yaklaşık 0,5 mikrometre olan bir kapsidin çevresinde bir lif tabakası. 2014’te yapılan bir çalışma, bu ailedeki parçacıkların çapını en fazla yaklaşık 0,7 mikrometre olarak tanımlıyor.

Kapsidin içinde virüsün DNA’sı, zarlarla sarılmış bir çekirdekte paketlenmiştir. Genom yaklaşık 1,2 milyon baz çifti uzunluğundadır; baz çifti, DNA merdiveninin bir basamağıdır. Genom, küçük bakterilerde bulunan genlerin çoğunun aynısını içerir. Kapsidin bir köşesinde deniz yıldızı biçiminde bir mühür bulunur; bu mühür, DNA’nın bir konakçıya nasıl salındığını denetliyor olabilir.

Boyut karşılaştırmaları

• Bir Mimivirüs parçacığı, çapı ortalama 145 nanometre olan bir HIV parçacığının yaklaşık beş katı genişliğindedir.
• Bir E. coli bakterisinin genişliği yaklaşık 1 mikrometredir; bu yüzden bir Mimivirüs parçacığı bakterinin dörtte üçü kadar geniştir.
• Bir Mimivirüs parçacığı, 700 nanometre civarında olan bir kırmızı ışık dalga boyu ile yaklaşık aynı genişliktedir.
• Yan yana dizilen on Mimivirüs parçacığı, çapı yaklaşık 7,5 mikrometre olan bir kırmızı kan hücresinin genişliğini baştan başa kaplardı.
• Bir Mimivirüs parçacığı, çapı 24 santimetre olan bir basketbol topu büyüklüğüne büyütülse, bir HIV parçacığı yaklaşık 4,6 santimetre çapında olurdu. Bir kırmızı kan hücresi yaklaşık 2,4 metre çapında olurdu.

Bakteri sanılan bir virüs

Mimivirüs ilk olarak 1992’de İngiltere’nin Bradford kentindeki bir hastanenin soğutma kulesinden toplandı ve orada görülen bir zatürre salgınına neden olduğundan şüphelenildi. Virüs, Acanthamoeba polyphaga adlı amipleri enfekte ediyordu. Boyutu ve dış kaplamasının bakterileri tanımlamak için kullanılan bir boyayı tutma biçimi, onun bir bakteriye benzemesine yol açtı. Virüse Bradfordcoccus adı verildi.

Fransa’daki Aix-Marseille Üniversitesi’nden Didier Raoult ve meslektaşları, 2003’te onun bir virüs olduğunu belirledi. Raoult başlangıçta Mimivirüs adının “taklit eden mikrop” anlamına geldiğini söyledi. Daha sonra adı, babasının evrimi açıklamak için uydurduğu hikâyelerdeki “Amip Mimi” adlı bir karakterle ilişkilendirdi.

Sonradan bulunan daha büyük virüsler

Keşfinden sonra yıllarca Mimivirüs bilinen en büyük virüstü ve 2009’da yapılan bir çalışma onu hâlâ böyle tanımlıyordu. Keşfi, bazı virüslerin ışık mikroskobuyla görülebilecek kadar büyük olduğunu gösterdi. O zamandan beri amiplerde daha da büyük virüsler bulundu. 2013’te varlığı bildirilen pandoravirüslerin parçacıkları kavanoz biçimindedir ve yaklaşık 1 mikrometre uzunluğundadır.

2014’te bilim insanları Pithovirus sibericum adlı virüsü tanımladı. Bu virüsün parçacıkları yaklaşık 1,5 mikrometre uzunluğundadır; bu, Mimivirüs’ün genişliğinin iki katıdır. Virüs, 30.000 yıldan daha eski bir Sibirya permafrost örneğinden yeniden canlandırıldı. Genomu yaklaşık 600.000 baz çiftidir; bu, Mimivirüs’ün genomunun yalnızca yarısı uzunluğundadır.

Kaynaklar

• Structural Studies of the Giant Mimivirus. Xiao et al., PLoS Biology, 2009.
• Thirty-thousand-year-old distant relative of giant icosahedral DNA viruses with a pandoravirus morphology. Legendre et al., Proceedings of the National Academy of Sciences, 2014.
• Etymologia: Mimivirus. Partin, Emerging Infectious Diseases, 2020.
• Viruses. In Microbiology. OpenStax, 2016.
• Structural organization of authentic, mature HIV-1 virions and cores. Briggs et al., The EMBO Journal, 2003.
• How big is an E. coli cell and what is its mass?. In Cell Biology by the Numbers. Ron Milo and Rob Phillips, Garland Science.
• Visible Light. NASA Science, 2023.
• Erythrocytes. In Anatomy and Physiology, 2nd edition. OpenStax, 2022.
• Official Basketball Rules 2026: Basketball Equipment. FIBA, 2026.