Pojedyncza nić jedwabiu z kokonu jedwabnika ma około 10–25 mikrometrów szerokości, a pokazane tu 15 mikrometrów mieści się w tym zakresie. Mikrometr to milionowa część metra. Przy szerokości 15 mikrometrów od pięciu do siedmiu nici ułożonych obok siebie zmieściłoby się na szerokości ludzkiego włosa.

Rozmiar

Szerokość to średnica jednej nici rozwijanej z kokonu, mierzona pod mikroskopem. Każda nić składa się z dwóch włókienek białka zwanego fibroiną, sklejonych kleistym białkiem zwanym serycyną. Każde włókienko fibroiny ma około 10 mikrometrów średnicy. Serycyna stanowi 25–30% masy nici.

Szerokość różni się w zależności od kokonu i na długości pojedynczej nici. W badaniach nad jedwabiem jedwabnika zmierzono nici o szerokości od około 8 do 26 mikrometrów, a kilka z tych badań podaje średnie wynoszące około 20 mikrometrów. Nić nie jest idealnie okrągła, więc jej zmierzona szerokość zależy też od kierunku, z którego się na nią patrzy.

Porównania rozmiarów

• Ludzki włos o szerokości 80–100 mikrometrów jest od pięciu do siedmiu razy szerszy niż nić o szerokości 15 mikrometrów.
• Krwinka czerwona o średnicy 7–8 mikrometrów ma około połowy szerokości nici o szerokości 15 mikrometrów.
• Najszersze nici, mające około 25 mikrometrów, są mniej więcej tak szerokie jak jedna tysięczna cala.
• Pojedyncza nić w jednym kokonie może mieć do 1500 metrów długości. To około 14 boisk do futbolu amerykańskiego ułożonych jedno za drugim, wliczając pola punktowe.
• Gdyby nić o szerokości 15 mikrometrów powiększyć do szerokości 1 centymetra, nić o długości 1500 metrów rozciągnęłaby się na 1000 kilometrów.

Jak przędzie jedwabnik

Jedwabniki to gąsienice motyla zwanego jedwabnikiem morwowym, Bombyx mori. Hoduje się je w dużych ilościach na potrzeby przemysłu tekstylnego. Zanim przepoczwarzy się w motyla, gąsienica snuje kokon z jednej nieprzerwanej nici. Pracuje od zewnątrz do wewnątrz, budując kokon warstwami.

Jedwabnik ma dwa gruczoły jedwabne, przez które białko jedwabiu przesuwa się w postaci płynu. W długiej, wąskiej przedniej części każdego gruczołu białko zestala się i tworzy bardzo cienkie fibryle, które układają się wzdłuż nici. Oba gruczoły łączą się w jedną rurkę w przędzalniku, czyli narządzie przędnym na ich końcu, a gotowa nić wychodzi z dwoma włókienkami ułożonymi obok siebie.

Jedwab w medycynie

Aby wytworzyć z jedwabiu materiały dla medycyny i badań naukowych, najpierw usuwa się klej serycynowy, zwykle przez gotowanie jedwabiu w roztworze węglanu sodu. Nazywa się to odgumowaniem. Zostają włókienka fibroiny, każde o szerokości około 10 mikrometrów.

Jedwab jest też używany jako nić chirurgiczna, często pokrywana woskiem, żeby się nie strzępiła. Kiedyś uważano, że jedwab uczula niektórych pacjentów, ale późniejsze badania wykazały, że odpowiada za to serycyna.

Źródła

• Cocoon microstructures through the lens of topological persistence. Raichenko et al., Journal of the Royal Society Interface, 2024.
• Fine Structural Analysis of Degummed Fibroin Fibers Reveals Its Superior Mechanical Capabilities. Eliaz et al., ChemSusChem, 2024.
• The stage-wise macromolecular assembly and structure evolution of silk along the silk gland. Brookstein et al., Nature Communications, 2026.
• Ultrafine and High-Strength Silk Fibers Secreted by Bimolter Silkworms. Guo et al., Polymers, 2020.
• Materials Fabrication from Bombyx mori Silk Fibroin. Rockwood et al., Nature Protocols, 2011.
• Just How Small Is "Nano"?. National Nanotechnology Initiative.
• Erythrocytes. In Anatomy and Physiology, 2nd edition. OpenStax, 2022.
• Handbook 44 – 2026, Appendix C: General Tables of Units of Measurement. NIST, 2026.
• 2026 Official Playing Rules of the National Football League. NFL, 2026.