Wielki Kanion to głęboki, kręty wąwóz wyrzeźbiony przez rzekę Kolorado w stanie Arizona, w południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych. Mierzony wzdłuż płynącej przez niego rzeki ma około 450 kilometrów długości. Jest szeroki na maksymalnie 29 kilometrów od krawędzi do krawędzi, a średnio ma około 1,6 kilometra głębokości.

Rozmiar

Służba Parków Narodowych (National Park Service) podaje, że długość kanionu wynosi 278 mil rzecznych (447 kilometrów). Mile rzeczne liczy się wzdłuż samej rzeki Kolorado, zaczynając od mili 0 w Lees Ferry. Ta konwencja pochodzi z wyprawy Birdseye’a w 1923 roku. Ponieważ rzeka wije się w tę i z powrotem, kanion jest dłuższy niż odległość w linii prostej między jego dwoma końcami.

Amerykańska Służba Geologiczna (US Geological Survey) traktuje pierwsze 100 kilometrów poniżej Lees Ferry osobno, jako Marble Canyon. Za Wielki Kanion w ścisłym sensie Służba Geologiczna uznaje odcinek od ujścia rzeki Little Colorado do urwisk Grand Wash Cliffs, w pobliżu mili rzecznej 277.

Szerokość kanionu bardzo się zmienia. W Marble Canyon wąwóz ma tylko około 180 metrów szerokości. Średnia odległość między krawędziami wynosi 16 kilometrów, a największa 29 kilometrów.

Południowa Krawędź (South Rim) leży średnio na wysokości około 2100 metrów nad poziomem morza, a Północna Krawędź (North Rim) na wysokości około 2400 metrów. Służba Parków Narodowych określa objętość kanionu, czyli przestrzeni między jego ścianami, na około 4,17 biliona metrów sześciennych.

Porównania rozmiarów

• Długość kanionu wzdłuż rzeki jest nieco większa niż szerokość Wirginii Zachodniej, czyli stanu, który mierzy około 430 kilometrów z zachodu na wschód.
• Gdyby ułożyć maratony jeden za drugim, długość kanionu wynosiłaby około 10 i pół maratonu. Maraton ma 42,195 kilometra.
• Jego średnia głębokość, około 1,6 kilometra, jest nieco większa niż wysokość Half Dome nad Doliną Yosemite, równa prawie 1500 metrów.
• Mount Everest ma 8849 metrów wysokości, czyli około pięciu i pół raza więcej niż średnia głębokość kanionu.
• Długość kanionu to około połowa szerokości planety karłowatej Ceres, która ma około 940 kilometrów średnicy.

Jak powstał kanion

Skały w ścianach kanionu są znacznie starsze niż sam kanion. Najstarsze, na dnie wewnętrznego wąwozu, mają około 1,8 miliarda lat. Nawet najmłodsza warstwa, formacja Kaibab na krawędzi, ma około 270 milionów lat.

Od 70 do 30 milionów lat temu ruchy płyt tworzących skorupę ziemską uniosły cały region i powstał wysoki, dość płaski Płaskowyż Kolorado. Następnie, począwszy od 5–6 milionów lat temu, rzeka Kolorado zaczęła się w niego wcinać. Erozja powodowana przez boczne strumienie poszerzyła wąwóz, a te same siły wciąż powoli go pogłębiają i poszerzają.

Rzeka i park

Rzeka Kolorado płynie na odcinku około 2330 kilometrów od Gór Skalistych w stanie Kolorado do Zatoki Kalifornijskiej. Na terenie parku ma średnio około 90 metrów szerokości i 12 metrów głębokości, a na każdym kilometrze biegu opada średnio o 1,3 metra.

Park Narodowy Wielkiego Kanionu chroni kanion i obejmuje 4931 kilometrów kwadratowych. Wśród zamieszkujących go zwierząt jest 450 gatunków ptaków i 91 gatunków ssaków, a na jego terenie znajduje się prawie 350 ważnych stanowisk skamieniałości.

Źródła

• Park Statistics. Grand Canyon National Park, National Park Service.
• Geology. Grand Canyon National Park, National Park Service.
• Strandlines from Large Floods on the Colorado River in Grand Canyon National Park, Arizona. US Geological Survey, Scientific Investigations Report 2021–5048, 2021.
• Changes in Sand Storage in the Colorado River in Grand Canyon National Park from July 2017 through June 2020. US Geological Survey, Open-File Report 2023–1093, 2024.
• TIGERweb: States, January 1, 2026 vintage. US Census Bureau, 2026.
• Marathon. World Athletics.
• Half Dome Day Hike. Yosemite National Park, National Park Service.
• 8,848.86 metres. That's the height of Mt Everest now. The Kathmandu Post, 2020.
• Dawn at Ceres. NASA.