Sedna is een kleine, koude wereld die ver voorbij Neptunus om de Zon draait, op een lange, uitgerekte baan. Sedna is ongeveer 1.000 kilometer breed, een schatting op basis van de warmte die ze afgeeft. Sommige astronomen noemen Sedna een dwergplaneet, maar anno 2026 is ze niet een van de vijf die de Internationale Astronomische Unie (IAU) erkent.

Grootte

Sedna staat zo ver weg dat telescopen Sedna alleen als een lichtpuntje zien, dus de breedte is niet direct te meten. De helderheid is ook niet genoeg: een klein, glanzend object en een groot, donker object kunnen evenveel zonlicht terugkaatsen. Daarom meten astronomen de warmte die Sedna afgeeft. Een groot object geeft bij een bepaalde temperatuur veel meer warmte af dan een klein object.

Een onderzoek uit 2012 gebruikte warmtemetingen van het Herschel Space Observatory, een Europese ruimtetelescoop. Daaruit bleek dat Sedna 995 kilometer breed is, plus of min 80 kilometer. Sedna bleek kleiner en reflecterender dan verwacht. Dat doet vermoeden dat een groter deel van het oppervlak met ijs is bedekt dan wetenschappers hadden aangenomen. Eerder had de Spitzer-ruimtetelescoop de warmte van Sedna helemaal niet kunnen waarnemen. Daaruit bleek alleen dat Sedna niet meer dan ongeveer 1.670 kilometer breed kon zijn.

Groottevergelijkingen

• Als de Zon werd verkleind tot de grootte van een basketbal, zou Sedna een stipje van 0,17 millimeter breed zijn, ongeveer twee keer de breedte van een mensenhaar.
• Op die schaal zou de Aarde op 26 meter afstand van de basketbal om de Zon draaien. Sedna zou nooit dichterbij komen dan ongeveer 2 kilometer en zou uitzwenken tot ongeveer 24 kilometer.
• Quaoar, een van de eerstvolgende grotere objecten in de verkenner en nog een ijswereld voorbij Neptunus, is ongeveer 1.090 kilometer breed, iets groter dan Sedna.
• Pluto is ongeveer 2,4 keer zo breed als Sedna.

Een lange, koude baan

Afstanden in het buitenste zonnestelsel worden gemeten in astronomische eenheden (AE), waarbij één AE de gemiddelde afstand van de Aarde tot de Zon is, ongeveer 150 miljoen kilometer. Sedna komt nooit dichter bij de Zon dan ongeveer 76 AE, oftewel 11 miljard kilometer. Op het verst staat Sedna ongeveer 937 AE van de Zon, meer dan 12 keer zo ver. Eén omloop om de Zon duurt meer dan 10.000 jaar.

Sedna staat rond 2075 weer het dichtst bij de Zon. Zelfs dan wordt de temperatuur aan het oppervlak naar verwachting slechts ongeveer −243 graden Celsius. Dicht bij het verste punt van de baan daalt de temperatuur tot ongeveer −264 graden Celsius, minder dan 10 graden boven het absolute nulpunt, de laagst mogelijke temperatuur. Bij zulke lage temperaturen kunnen veel soorten ijs op het oppervlak blijven bestaan.

De James Webb-ruimtetelescoop heeft op het oppervlak van Sedna bevroren ethaan gevonden, een verbinding van koolstof en waterstof, samen met andere koolwaterstoffen en waterijs. Het oppervlak is ook sterk rood, een kleur die waarschijnlijk van complexe koolstofverbindingen komt.

Ontdekking en een raadsel

Mike Brown, Chad Trujillo en David Rabinowitz vonden Sedna op 14 november 2003 met de Samuel Oschin-telescoop van het Palomar-observatorium in Californië. Sedna stond toen op ongeveer 90 AE van de Zon, het verste object dat tot dan toe in het zonnestelsel was gezien. Omdat de wereld zo koud is, noemde het team haar naar Sedna, de Inuitgodin van de zee, uit wie alle zeedieren zijn geschapen.

De baan van Sedna is moeilijk te verklaren. Het punt waar Sedna het dichtst bij de Zon komt, ligt te ver weg voor een bekende planeet om Sedna daarheen te hebben geslingerd. De ontdekkers opperden drie mogelijke oorzaken: een planeet die nog niet is ontdekt, een ster die ooit ongewoon dicht langs de Zon kwam, of de geboorte van de Zon in een sterrenhoop met andere sterren.

Bronnen

• "TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region VII. Size and surface characteristics of (90377) Sedna and 2010 EK139. Pál et al., Astronomy and Astrophysics, 2012.
• Discovery of a candidate inner Oort cloud planetoid. Brown et al., The Astrophysical Journal, 2004.
• Sedna (2003 VB12). Mike Brown, California Institute of Technology.
• A Tale of 3 Dwarf Planets: Ices and Organics on Sedna, Gonggong, and Quaoar from JWST Spectroscopy. Emery et al., Icarus, 2024.
• Pluto and the Developing Landscape of Our Solar System. International Astronomical Union.
• Sun Fact Sheet. NASA, 2024.
• Earth Fact Sheet. NASA, 2024.
• Pluto Fact Sheet. NASA, 2024.
• Official Basketball Rules 2026: Basketball Equipment. FIBA, 2026.
• Just How Small Is "Nano"?. National Nanotechnology Initiative.