Dünya, Güneş’e en yakın üçüncü gezegendir ve yaşamın bulunduğu bilinen tek yerdir. Çapı ortalama 12.742 kilometredir. Bu değer ortalama çaptır; yani hacmi Dünya’yla aynı olan kusursuz bir kürenin genişliğidir. Dünya, Güneş’e en yakın dört kayaç gezegenin en büyüğü ve Güneş Sistemi’nin beşinci büyük gezegenidir.

Boyut

Dünya kusursuz bir küre değildir. Dönüşü ekvatorda şişkinliğe yol açar; bu yüzden ekvatordaki genişliği 12.756 kilometre, kutuptan kutba genişliği ise 12.714 kilometredir. Aradaki fark, yaklaşık 43 kilometre, Dünya’nın genişliğinin yüzde birin üçte biri kadardır.

Dağlar ve okyanus çukurları da yüzeyi düzensiz kılar. En yüksek dağ zirvesinden en derin okyanus çukurunun dibine kadar olan uzaklık yaklaşık 20 kilometredir; bu, Dünya’nın genişliğinin yüzde 0,2’sinden azdır. Gelgitler, kıtaların kayması ve depremler şekli her zaman biraz değiştirir.

Dünya’nın büyüklüğünü ve şeklini ölçen bilim dalına jeodezi denir. Dünya’nın büyüklüğü çok kesin biliniyor: ortalama yarıçapı, yani merkezden yüzeye olan uzaklık, yaklaşık 10 santimetrelik bir hata payıyla biliniyor.

Boyut karşılaştırmaları

• Güneş’e en yakın ikinci gezegen olan Venüs’ün çapı 12.104 kilometredir; bu, Dünya’nın genişliğinin yaklaşık yüzde 95’i kadardır.
• Neptün 49.244 kilometre genişliğindedir; Dünya’dan neredeyse dört kat daha geniştir.
• Ay’ın çapı 3.475 kilometredir; bu, Dünya’nın genişliğinin dörtte birinden biraz fazladır. Yan yana dizilen yaklaşık 30 Dünya, Dünya ile Ay arasındaki ortalama uzaklığı, yani 384.400 kilometreyi baştan başa kaplardı.
• Güneş’in çapı yaklaşık 1,39 milyon kilometredir; bu, Dünya’nın genişliğinin 109 katıdır.
• Dünya, çapı 24 santimetre olan bir basketbol topu büyüklüğüne küçültülse, 8.849 metre yüksekliğindeki Everest Dağı yüzeyinden yaklaşık 0,17 milimetre yükselirdi. Bu, bir kâğıt yaprağının kalınlığının iki katından azdır.

Dünya’nın içi

Dünya katmanlıdır. Merkezde iç çekirdek bulunur; yarıçapı yaklaşık 1.221 kilometre olan, demir ve nikelden oluşan katı bir küredir. Onu çevreleyen dış çekirdek ise sıvı demir ve nikelden oluşan, yaklaşık 2.300 kilometre kalınlığında bir katmandır.

Sonra manto gelir. Manto yaklaşık 2.900 kilometre kalınlığındadır ve en kalın katmandır; kıvamı karamelinki gibi olan sıcak kayaçtan oluşur. En dıştaki katman olan kabuk ise buna kıyasla incedir. Kıtaların altında ortalama yaklaşık 30 kilometre, okyanus tabanının altında yaklaşık 5 kilometre kalınlığındadır.

Su ve hava

Dünya, Güneş Sistemi’nde yüzeyinde sıvı su bulunan tek gezegendir. Dünya’nın okyanusu yüzeyin yaklaşık yüzde 71’ini kaplar, ortalama yaklaşık 3,6 kilometre derindir ve Dünya’daki suyun yüzde 97’sini barındırır.

Yüzeye yakın yerlerde Dünya’nın atmosferi yüzde 78 azot ve yüzde 21 oksijendir; geri kalan yaklaşık yüzde 1’i argon ve karbondioksit gibi diğer gazlardan oluşur. Atmosfer, yüzeyi Güneş’in zararlı ışınımının büyük bölümünden korur. Çoğu meteoroit, yani uzaydan gelen küçük kayalar, yere ulaşamadan atmosferde yanar.

Kaynaklar

• Earth Fact Sheet. NASA, 2024.
• Facts About Earth. NASA, 2025.
• Planetary Physical Parameters. NASA Jet Propulsion Laboratory, 2019.
• Is the Earth round?. National Ocean Service, NOAA, 2024.
• Moon Fact Sheet. NASA, 2024.
• Sun Fact Sheet. NASA, 2024.
• Official Basketball Rules 2026: Basketball Equipment. FIBA, 2026.
• 8,848.86 metres. That's the height of Mt Everest now. The Kathmandu Post, 2020.
• Just How Small Is "Nano"?. National Nanotechnology Coordination Office.