Eris is een dwergplaneet ver voorbij Neptunus en een van de grootste dwergplaneten in het zonnestelsel. Eris is 2.326 kilometer breed, bijna precies even breed als Pluto, maar heeft ongeveer 27 procent meer massa. De ontdekking van Eris in 2005 hielp het debat op gang te brengen dat astronomen ertoe bracht vast te leggen wat een planeet is.

Grootte

De grootte van Eris werd gemeten op 6 november 2010, toen de dwergplaneet voor een zwakke ster langs schoof, een gebeurtenis die een bedekking heet. Telescopen op twee plaatsen in Chili registreerden hoe het licht van de ster wegviel toen Eris het tegenhield. Door op elke plaats te timen hoe lang de ster verdwenen was, kon de grootte van Eris worden bepaald.

Het resultaat was een straal, de afstand van het middelpunt tot het oppervlak, van 1.163 kilometer, plus of min 6 kilometer. Daarmee is Eris 2.326 kilometer breed, en de metingen passen bij een ronde vorm. Eerdere schattingen, gemaakt met andere methoden, hadden Eris op ongeveer 3.000 kilometer gesteld, ongeveer 25 procent breder dan Pluto.

De baan van Dysnomia, de kleine maan van Eris, laat zien hoe sterk Eris eraan trekt. Daaruit volgt de massa van Eris, de hoeveelheid materie die Eris bevat: 1,66 × 10²² kilogram. Omdat Eris meer massa dan Pluto bevat in een iets kleinere bol, is de dichtheid hoger, en astronomen denken dat Eris vooral uit gesteente bestaat.

Groottevergelijkingen

• Pluto is 2.377 kilometer breed, ongeveer 50 kilometer breder dan Eris. De breedtes verschillen ongeveer 2 procent.
• Eris is ongeveer twee derde zo breed als de Maan, die 3.475 kilometer breed is, en iets minder dan een vijfde zo breed als de Aarde.
• De grootste maan van Neptunus, Triton, is 2.707 kilometer breed, ongeveer 380 kilometer breder dan Eris.
• Als de Zon werd verkleind tot de grootte van een basketbal, zou de Aarde een korrel van ongeveer 2 millimeter breed zijn, op 26 meter afstand. Eris zou een stipje van 0,4 millimeter breed zijn, op tussen 1 en 2,5 kilometer afstand.

Ontdekking en naam

Mike Brown van het California Institute of Technology, Chad Trujillo van het Gemini Observatory en David Rabinowitz van Yale University ontdekten Eris op 5 januari 2005. Ze vonden Eris op opnamen van 21 oktober 2003, gemaakt tijdens een hemelonderzoek van het buitenste zonnestelsel bij het Palomar Observatory. Het team gaf Eris de bijnaam Xena.

Een wereld die groter leek dan Pluto, deed de vraag rijzen wat als planeet moest gelden. In augustus 2006 stemde de Internationale Astronomische Unie over een nieuwe definitie, waarmee Pluto, Eris en Ceres dwergplaneten werden. Een dwergplaneet draait om de Zon en is groot genoeg om door de eigen zwaartekracht in een bijna ronde vorm te worden getrokken, maar heeft andere objecten niet uit het gebied rond de eigen baan weggeruimd.

In september 2006 kreeg Eris haar naam, naar de Griekse godin van tweedracht en strijd. De maan van Eris werd Dysnomia, naar de dochter van Eris, de godin van de wetteloosheid.

Een verre, gekantelde baan

Eris volgt een lange, ovale baan, die ongeveer 44 graden gekanteld is ten opzichte van het vlak van de baan van de Aarde. De afstand van Eris tot de Zon loopt uiteen van 38 tot 98 astronomische eenheden, waarbij één astronomische eenheid de gemiddelde afstand van de Aarde tot de Zon is, ongeveer 150 miljoen kilometer. Gemiddeld staat Eris op 68 astronomische eenheden afstand, ongeveer 10 miljard kilometer, en één omloop duurt ongeveer 560 jaar.

Op de gemiddelde afstand doet zonlicht er meer dan negen uur over om Eris te bereiken. De oppervlaktetemperatuur wordt geschat op tussen −217 °C en −243 °C. Het oppervlak weerkaatst licht heel goed. Astronomen denken dat Eris bedekt is met een dunne laag ijs, waarschijnlijk de atmosfeer die als rijp op de grond is bevroren.

Bronnen

• A Pluto-like radius and a high albedo for the dwarf planet Eris from an occultation. Sicardy et al., Nature, 2011.
• Faraway Eris is Pluto's Twin. European Southern Observatory, 2011.
• Eris. NASA.
• 136199 Eris (2003 UB313). JPL Small-Body Database, NASA, 2026.
• Pluto: Facts. NASA.
• Moon Fact Sheet. NASA, 2024.
• Earth Fact Sheet. NASA, 2024.
• Sun Fact Sheet. NASA, 2024.
• Neptunian Satellite Fact Sheet. NASA, 2024.
• Official Basketball Rules 2026: Basketball Equipment. FIBA, 2026.