Mariana Çukuru, batı Pasifik Okyanusu’nun tabanında yer alan hilal biçimli bir çukurdur; en derin noktası deniz yüzeyinin yaklaşık 10,9 kilometre altındadır. Challenger Derinliği denen bu nokta, 2026 itibarıyla okyanustaki bilinen en derin yerdir. ABD’nin okyanus ve hava durumu kurumu olan NOAA, derinliğini yaklaşık 10.935 metre olarak veriyor.

Boyut

Derinlik, deniz seviyesinden deniz tabanının en derin noktasına kadar ölçülür. Challenger Derinliği, çukurun güney ucunda, ABD’ye ait Guam adasının birkaç yüz kilometre güneybatısında yer alır.

Haziran 2020’de bir denizaltı aracı, Challenger Derinliği’nin dibine bir dizi dalış yaptı. Araştırmacılar derinliği, aracın orada kaydettiği su basıncından hesapladı. Üstündeki deniz suyunun özellikleri, hava basıncı ve yerel çekim farkları için düzeltme yaptılar. Sonuç, ortalama deniz seviyesinin 10.935 metre altı, artı eksi 6 metreydi.

Başka ölçümlerde ses kullanıldı; deniz tabanından gelen yankıların ne kadar sürede döndüğü ölçüldü. Bazı kaynaklar yuvarlak bir rakam olarak yaklaşık 11.000 metre verir.

Boyut karşılaştırmaları

• Challenger Derinliği, okyanusun ortalama derinliği olan 3.682 metrenin yaklaşık üç katı kadar derindir.
• Everest Dağı, 8.849 metre yüksekliğiyle dipte dursa, zirvesi yine de yaklaşık 2,1 kilometre su altında kalırdı.
• Sayı bölgeleri dahil her biri 110 metre uzunluğundaki yaklaşık 100 Amerikan futbolu sahası dik olarak üst üste dizilse, dipten yüzeye kadar uzanırdı.
• Halley Kuyruklu Yıldızı’nın yaklaşık 15 kilometre uzunluğundaki çekirdeği Challenger Derinliği’nde dik dursa, dalgaların yaklaşık 4 kilometre üzerine çıkardı.

Çukur nasıl oluştu

Okyanus çukurları, okyanus tabanının en derin bölümleridir. Dünya’nın dış katmanını oluşturan dev kaya levhalarından ikisi, yani tektonik levhalar, birbirine doğru itildiğinde ve biri ötekinin altına battığında çukurlar oluşur. Bu batmaya yitim (subdüksiyon) denir.

Mariana Çukuru, hızlı hareket eden Pasifik Levhası’nın daha yavaş olan Filipin Levhası ile buluştuğu yeri işaret eder. Volkanik adalardan oluşan kavisli bir zincir olan Mariana Adaları, çukurun yanı boyunca uzanır.

Basınç ve keşif

Su basıncı derinlikle artar. Her 10,06 metrelik deniz suyu, deniz seviyesindeki hava basıncı olan bir atmosfer basınç ekler. Challenger Derinliği’nin dibinde bu, deniz seviyesindeki basıncın 1.000 katından fazlasına ulaşır.

Çukurun derinliği ilk kez 1875’te HMS Challenger gemisinin mürettebatı tarafından sondalandı, yani ölçüldü; Challenger Derinliği de adını bu gemiden alır. Ocak 2009’dan beri çukur tabanının bir bölümü, Amerika Birleşik Devletleri’nin Mariana Çukuru Ulusal Deniz Anıtı olarak korunuyor.

Kaynaklar

• How deep is the ocean?. NOAA National Ocean Service, 2024.
• Revised depth of the Challenger Deep from submersible transects; including a general method for precise, pressure-derived depths in the ocean. Greenaway et al., Deep Sea Research Part I, 2021.
• Mariana Trench Marine National Monument. NOAA Fisheries, 2025.
• Understanding plate motions. US Geological Survey.
• How does pressure change with ocean depth?. NOAA National Ocean Service, 2024.
• President Xi Jinping and Nepalese President Bidya Devi Bhandari Exchange Letters to Jointly Announce New Height of Mount Qomolangma. Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China, 2020.
• 1P/Halley. NASA Science, 2024.
• 2026 Official Playing Rules of the National Football League. NFL, 2026.